Η απαράμιλλη γοητεία της πολυνησίας του Νοτίου Αιγαίου
Ένας κορυφαίος τουριστικός προορισμός με παγκόσμια απήχηση

Κατάσπαρτη από νησιά η Περιφέρεια του Νοτίου Αιγαίου. Άλλα μικρότερα, άλλα μεγαλύτερα κι άλλα μικρές κουκίδες στην σμαραγδένια θάλασσα, όλα με μοναδική ομορφιά που εντείνεται από την ασυνέχεια του χώρου και δημιουργεί μικρούς ιδιωτικούς “παράδεισους” έχει αναδειχθεί παγκοσμίως ως κορυφαίος τουριστικός προορισμός.

Η θρυλική γοητεία της πολιτιστικής ταυτότητας των Δωδεκανήσων και των Κυκλάδων μετατρέπει τους ταξιδευτές σε κοινωνούς μιας βιωματικής νησιωτικότητας και φέρνει εδώ κάθε χρόνο εκατομμύρια επισκέπτες. Μετά λόγου λοιπόν, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου αναδείχθηκε στην πρώτη θέση της τουριστικής βιομηχανίας της χώρας το 2018, καθώς στο 9μηνο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου σημείωσε τη σημαντικότερη αύξηση στις ταξιδιωτικές εισπράξεις (κατά 21,5%) από όλες τις Περιφέρειες της χώρας.

Το τοπίο και οι άνθρωποι

Πριν από όλα είναι η θάλασσα. Που χωρίζει και ενώνει τους ανθρώπους. Κοντά το ένα νησί στο άλλο, κοντά στις στεριές -από την Εύβοια και την Αττική μέχρι την Μικρά Ασία-, τα νησιά της Περιφέρειας του Νοτίου Αιγαίου έφεραν σε επαφή ντόπιους και ξένους, ναυτικούς και αγρότες, πειρατές και περιηγητές, μετανάστες και επαναπατριζόμενους, ταξιδευτές και τουρίστες,Τα νησιά της Περιφέρειας του Νοτίου Αιγαίου είναι ο χώρος όπου οι λαοί γνώρισαν ο ένας τον άλλο, συλλειτούργησαν, αντάλλαξαν πολιτισμό, παρήγαγαν πολιτισμό. Τα Δωδεκάνησα με 18 νησιά και πρωτεύουσα τη Ρόδο, οι Κυκλάδες με 32 νησιά και πρωτευουσα τη Σύρο και τριγύρω πλήθος μικρότερων νησιών και βραχονησίδων απλώνονται αρμονικά στο Αιγαίο. Από τη μικρούτσικη Δήλο μέχρι την κορυφή του Ζα στα 1004 μ. στη μεγαλοπρεπή Νάξο, το μεγαλύτερο νησί των Κυκλάδων και από τα νησάκια Λειψοί και Αγαθονήσι μέχρι την κορυφή του ορεινού όγκους Αταβυρίου με την ψηλότερη κορυφή στα 1240 μ. στην αρχόντισσα Ρόδο, η Πολυνησία της Περιφέρειας του Νοτίου Αιγαίου συγκροτεί έναν τόπο συγκλονιστικής ωραιότητας.

Η θάλασσα που καθορίζει το κλίμα με τις λίγες βροχές και τα δροσερά μελτέμια από πνέουν από το Μάιο μέχρι το Σεπτέμβριο, δημιουργεί την τεράστια ποικιλία του φυσικού τοπίου των νησιών. Χωρίς να λείπουν οι δασώδεις περιοχές και το άφθονο πράσινο, κυρίως στα Δωδεκάνησα, η βλάστηση είναι κατά κανόνα χαμηλή, το νερό λίγο -καθοριστικός παράγοντας κυρίως στις Κυκλάδες-, η γη βραχώδης και πολυδιασπασμένη. Πάνω σε αυτόν το λιτό χώρο, οι νησιώτες επινόησαν μέσα σε χιλιάδες χρόνια μια σειρά έργων και πρακτικών για τη διατήρηση και τη συντήρηση του πολύτιμου νερού και του πολύτιμου εδάφους. Ξερολιθιές για τη συγκράτηση του χώματος, φυτοφράκτες από καλάμια για την προστασία από τους ανέμους, περιφράξεις από πέτρες για τον περιορισμό των κοπαδιών των αιγοπροβάτων. Ελιές, αμπέλια, σιτάρι, κριθάρι, κάπου κάπου όσπρια, λίγα κηπευτικά, λίγα οπωροφόρα δέντρα είναι οι καλλιέργειες. Τριγύρω φρύγανα, πουρνάρια, πευκοδάση εκεί που δεν πήγε το χέρι του ανθρώπου. Γύρω από αυτούς τους περιορισμένους πόρους, στήθηκαν τα κτίσματα που εξυπηρετούσαν τις καθημερινές ανάγκες της παραγωγής: αλώνια, πατητήρια, ανεμόμυλοι, πηγάδια, στέρνες στάνες, περιστεριώνες. Και μονοπάτια, που για αιώνες ήταν ο μόνος τρόπος επικοινωνίας ανάμεσα στα χωριά.

Το αξεδιάλυτο σύμπλεγμα του φυσικού τοπίου και των αγροτικών κατασκευών που λεπτοκεντάει κάθε νησί της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, τιθάσσευσε τις δυσκολίες, απάλυνε τις ελλείψεις και δημιούργησε μια πολιτιστική και αισθητική δομή μοναδική σε ολόκληρο τον κόσμο.

Η αρχιτεκτονική του λαϊκού ενστίκτου και των ξένων επιρροών

Το μέτρο, η υψηλή αισθητική, η λειτουργικότητα, η συνεχής συνομιλία με το τοπίο, η σοφή αξιοποίηση του λίγου χώρου (χαρακτηριστική περίπτωση τα υπόσκαφα της Σαντορίνης) και η αναγκαστικά στενή συμβίωση με το γείτονα, διάπλασαν τη θαυμαστή αρχιτεκτονική των νησιών με βάση το ένστικτο του συλλογικού λαϊκού αρχιτέκτονα. Μονόχωρα σπίτια και σπανιότερα διώροφα με στενά ανοίγματα μπροστά και ένα δαίδαλο από στενά δρομάκια ανάμεσά τους χαρακτηρίζει την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική. Η ανάγκη να προστατευτούν οι άνθρωποι από τους ισχυρούς ανέμους -τα μελτέμια από το Βορρά το καλοκαίρι, το Σιρόκο από το Νότο το χειμώνα=, και παλαιότερα η ανάγκη για προστασία από τις πειρατικές επιδρομές, δημιούργησαν ανάμεσα σε άλλα τις υπέροχες οχυρωμένες Χώρες που οχυρώθηκαν την περίοδο της Ενετοκρατίας (κάποιες να έχουν ως τείχη τους εξωτερικούς τοίχους των σπιτιών), κατέστησαν τον ιδιωτικό χώρο μέρος του δημόσιου με στεγάδια, περάσματα, σκαλάκια, εσοχές, περιστερώνες. Το αρχιτεκτονικό πολιτιστικό στίγμα των κατακτητών και τα καπετανόσπιτα και τα αρχοντικά νεοκλασσικά των πλούσιων καθώς άνθιζε το εμπόριο και η ναυσιπλοΐα τον 19ο αιώνα, όπως στα Βαπόρια στην Ερμούπολη της Σύρου, συμπληρώνουν το γοητευτικό παζλ.

Σύνθετος ο ρόλος των Δωδεκανήσων στη ροή της Ιστορίας. Πολύ κοντά στις ακτές της Μικράς Ασίας και πλήθος κατακτητών που διαδέχονταν ο ένας τον άλλον, η αρχιτεκτονική των Δωδεκανήσων σφραγίζεται από τις ξένες επιρροές. Οθωμανικά στοιχεία όπως τα τζαμιά με τους μιναρέδες τους, η αρχιτεκτονική των Ιωαννιτών Ιπποτών που διασώζεται ατόφια στο κόσμημα της Παλιάς Πόλης της Ρόδου, η αρχιτεκτονική των Ενετών, που ανιχνεύεται στο Παλαιό Πυλί στην Κω, στην Άνω Πόλη στη Σύμη, στο Χωριό στην Κάλυμνο, η αρχιτεκτονική της Ιταλοκρατίας (1912-1943). Όπως και στα αστικά κέντρα των Κυκλάδων, η οικονομική ανάπτυξη κατά τη διάρκεια οδήγησε στην εμφάνιση των υπέροχων νεοκλασικών αρχοντικών. Δίπλα στις μεγαλειώδεις αρχιτεκτονικές δομές, τα παραδοσιακά σπίτια, στην πιο παλιά τους μορφή, είναι μονόχωρα, έχουν ένα ξύλινο υπερυψωμένο πατάρι που χρησιμοποιείται για ύπνο και αργότερα το σπίτι γίνεται διώροφο και αποκτά μεγάλη βεράντα. Η εναλλαγή των κτιριακών μορφών προσδίδει στην αρχιτεκτονική των Δωδεκανήσων πέραν της αισθητικής απόλαυσης και μια ιστορική διάσταση για την πορεία τους ανάμεσα στους αιώνες.

Το πολιτιστικό αφήγημα του Αιγαίου

Δεν υπάρχει άλλο μέρος σαν τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα που να συμπυκνώνουν τόσο μεστά το καλλιτεχνικό δυναμικό των ανθρώπων όπως απλώνεται σε μια περίοδο 30 αιώνων. Αρχαιολογικοί χώροι όπως ολόκληρη η Δήλος, η ακρόπολη της Λίνδου και η αρχαία Κάμειρος στη Ρόδο, το Ασκληπιείο στην Κω, ο προϊστορικός οικισμός στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης. Μοναστήρια απίστευτης ομορφιάς σαν την Παναγία τη Χοζοβιώτισσα στην Αμοργό και την Παναγία Τσαμπίκα στη Ρόδο. Βυζαντινές εκκλησίες σαν την Εκατονταπυλιανή στην Πάρο. Προσκυνήματα όπως ο Ταξιάρχης Μιχαήλ ο Πανορμίτης στη Σύμη και η εκκλησία της Παναγίας στην Τήνο. Η σεπτή μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και το σπήλαιο της Αποκάλυψης στο ιερό νησί της Πάτμου. Όλα τούτα, μέσα σε γραφικούς οικισμούς με μοναδική λαϊκή αρχιτεκτονική ή τα αστικά κέντρα με τα επιβλητικά κτίρια συνυπάρχουν με άκρως ενδιαφέροντα τα μουσεία σχεδόν σε όλα τα νησιά, με εκθέματα παγκόσμιας αίγλης όπως τα αφαιρετικά κυκλαδικά ειδώλια και τα πανέμορφα κλασσικά γλυπτά, βυζαντινά ψηφιδωτά, εργαλεία και είδη καθημερινής χρήσης, βιβλιοθήκες με ανεκτίμητης αξίας έργα και κειμήλια.

Ο εορτασμός της Κοίμησης της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου, το “Πάσχα του Καλοκαιριού”, μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της ορθοδοξίας, είναι το σημείο όπου συναντώνται η ευσέβεια και το γλέντι, τα Εγκώμια και οι θρησκευτικοί ύμνοι με το βιολί και το σαντούρι, τα τάματα και οι παρακλήσει για το θαύμα με τους χορούς, τα συλλογικά γεύματα έξω από τα μοναστήρια, η γενική χαρά και το ξεφάντωμα. Τυχερός όποιος βρεθεί στα πανηγύρια που γίνονται προς τιμήν της Μεγαλόχαρης, τυχερός όποιος κοινωνήσει από το κοινό καζάνι το μαγειρευτό που έγινε με την κοινή προσφορά και την κοινή δουλειά όλης της κοινότητας, τυχερός αν βρεθεί κάπου που η θαυματουργή εικόνα περιφέρεται από σπίτι σε σπίτι για να ευλογηθεί κάθε οικογένεια όπως γίνεται ακόμα στη Φολέγανδρο.

Το Αιγαίο της θαλασσινής περιπέτειας

Η γοητεία των νησιών της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, δεν εξαντλείται στο παρελθόν. Η θάλασσα, που όμοια δεν έχει σε ολόκληρο τον κόσμο, είναι από τα πιο δυνατά σημεία έλξης για τους ξένους και τους Έλληνες επισκέπτες. Και όχι μόνο για το κολύμπι στα ζαφειρένια νερά και χαλαρές ώρες στις ηλιόλουστες παραλίες με όλες παροχές μιας πολύχρωμης, άλλοτε ξέφρενης και άλλοτε γαλήνιας beach culture. H θάλασσα στα νησιά, είναι το λαμπρό σκηνικό για μια ολόκληρη σειρά από θαλάσσια σπορ που μπορεί να απολαύσει κανείς ολόκληρο το καλοκαίρι, που στην Ελλάδα ξεκινάει το Μάιο για να τελειώσει γλυκά -γλυκά περί τα μέσα του Οκτώβρη… Ιστιοπλοΐα, γιότινγκ, kite surf και wind surf, σκι, κρουαζιέρες μαγικές, island hopping, εκδρομές με καϊκάκια σε παρθένες παραλίες και θαλασσινές σπηλιές, επισκέψεις σε τοπία μυθικής ομορφιάς όπως η ηφαιστειακή καλντέρα της Σαντορίνης και η μυστηριακή Κάλυμνος των σφουγγαράδων, οι απαράμιλλης ομορφιάς παραλίες της Μήλου και το εξωτικό Πρασονήσι της Ρόδου.

Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, με τα Δωδεκάνησα και τις Κυκλάδες, είναι σίγουρα ένας μοναδικός προορισμός απίστευτης ομορφιάς, άψογων ξενοδοχειακών υποδομών και συναρπαστικής θαλασσινής κουλτούρας για τον επισκέπτη που επιθυμεί το εξαιρετικό για τις διακοπές του. Είναι όμως και κάτι περισσότερο: βιωματική εμπειρία που δεν αρκεί η επίσκεψη της μιας φοράς για να τη ζήσεις. Μπορείς όμως να την φαντάζεται όλο το χρόνο, μέχρι τη στιγμή που θα βρεθείς και πάλι εδώ για να δεις τον κατακόκκινο ήλιο να βουτάει στη μυθικό Αιγαίο Πέλαγος.


H περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου



αθηνόραμα